Als je het licht niet kunt zien – Anthony Doerr

Als je het licht niet kunt zienSaint Malo is het laatste citadel aan de rand van het continent, het laatste Duitse bastion aan de Bretonse kust. Een van de inwoners is de jonge, blinde Marie-Laure. Zij is opgegroeid bij haar vader, die slotenmaker is in het Muséum National d’Histoire Naturelles in Parijs. Als de oorlog uitbreekt en de situatie in Parijs onveilig wordt, vluchten Marie-Laure en haar vader naar oud-oom Etienne, die na getraumatiseerd teruggekeerd te zijn uit de 1e Wereldoorlog, in Saint Malo een teruggetrokken leven leidt. In hun schamele bagage zit de grootste schat van het museum, de ‘Zee der Vlammen’, verstopt.

Honderden kilometers daar vandaan, in een mijnwerkersdorpje in Duitsland, groeit Werner samen met zijn zusje Jutta op in een kindertehuis. Werner is een wonder met techniek. Omdat hij daarnaast ook het prototype Ariër is, komt hij terecht op de eliteschool van de Hitlerjugend. Als jonge knaap wordt hij de oorlog ingestuurd en komt na vele omwegen terecht in Saint Malo, waar de wegen van Marie Laure en Werner elkaar op wonderlijke wijze kruisen…

Aangetrokken door de titel en de cover werd mijn belangstelling voor dit boek aangewakkerd. Een dikke pil, maar mijn verwachtingen lagen hoog.
Anthony Doerr heeft een duidelijke trant van schrijven. Geen ingewikkelde zinnen, lange zinnen afgewisseld met korte, kortom een prettig leesbare stijl. Het is echter geen boek dat ‘snel’ leest. Door de vele uitgebreide beschrijvingen zit er weinig vaart in het verhaal. Toch hinderde dat mij nergens. Het lezen van dit boek was een traag genieten. Juist door die beschrijvingen doet het geheel filmisch aan.

Ergens lijkt het voorjaar zo kalm: warm, teder, de nachten geurig en rustig. En toch straalt alles spanning uit, alsof de stad is gebouwd op een ballon, die zo ver wordt opgeblazen dat hij elk moment kan knappen.”

Er vinden nogal wat wisselingen in tijd en persoon plaats in het boek. Centraal in het boek staat augustus 1944, waarin Saint Malo onder geallieerd vuur ligt. De gebeurtenissen van die dagen komen telkens terug. Deze hoofdstukken worden afgewisseld met het verhaal hoe het zover is gekomen, beginnend in 1934. In chronologische volgorde worden de verhalen van Marie-Laure en van Werner verteld, steeds terugkerend naar die beslissende dagen in 1944. De hoofdstukken gaan afwisselend over Werner of over Marie-Laure en soms worden er ook stukken gewijd aan andere personen. Dit was voor mij persoonlijk totaal niet verwarrend, doordat elke keer bij het lezen van de eerste zin al duidelijk werd wie in dat hoofdstuk centraal stond.
Het uiteindelijke verhaal loopt tot 2014, waardoor een totaal beeld ontstaat van het leven van Marie-Laure.

‘Als je het licht niet kunt zien’ is een dikke pil, 544 blz., maar door de indeling werd het een behapbaar geheel. Het boek is ingedeeld in 13 delen, elk verhalend over een andere tijdsspanne. Deze delen zijn op hun beurt verdeeld in korte hoofdstukken met eveneens korte, heldere titels. Deze indeling maakt het een overzichtelijk geheel.

Wat heeft Anthony Doerr zijn personages mooi en met liefde neergezet. Het werden voor mij levende mensen, het hadden je oom, nichtje, buurjongen etc. kunnen zijn. Er wordt ook een totaal beeld gegeven van de tijd waarin zij leefden. Een tijd waarover natuurlijk al ontzettend veel geschreven en gezegd is. En toch is ‘Als je het licht niet kunt zien’ geen oorlogsboek zoals er zovelen zijn. Juist het aandeel van Werner, een Duitser en elitair lid van de Hitlerjugend, maakt het een bijzonder boek. Ook het feit dat het in Frankrijk speelt, geeft het verhaal een andere draai dan de meeste oorlogsboeken die ik voorheen las en die zich allen hetzij in Nederland hetzij in Duitsland afspeelden.

 “ ‘Jouw probleem, Werner’, zegt Frederick, ‘is dat jij nog steeds gelooft dat je de regie over je eigen leven hebt.’”

Opvallend vond ik de ontwikkeling van Marie-Laure en Werner. Ze werden, beiden aan een andere kant, gedwongen te overleven in oorlogstijd. Marie-Laure als extra kwetsbaar, jong en blind meisje. Werner aan de andere kant als Duits soldaat in een oorlog die niet zijn oorlog was. Marie-Laure met een onzekere toekomst. Wat zou er voor haar mogelijk zijn in het leven, met haar handicap? Werner daarentegen met prachtige toekomstperspectieven door zijn technisch inzicht en vernuft. De oorlog kwam en ging en alles was voor altijd anders….

“We blijven hier een poosje en dan gaan we weer terug naar ons appartement en dan liggen de dennenappels nog op precies dezelfde plek waar we ze hebben achtergelaten en Twintigduizend mijlen onder zee ligt nog steeds op de vloer van het sleuteldepot waar we het hebben achtergelaten en er is niemand die in ons bed ligt.” 

Conclusie:   monumentale roman over een roerige tijd, een verhaal dat vraagt om beleven en traag genieten.

Titel: Als je het licht niet kunt zien | Auteur: Anthony Doerr | Vertaling: Eefje Bosch | Uitgever: The House of Books | ISBN: 9789044335940 | Blz.: 544

2 gedachten over “Als je het licht niet kunt zien – Anthony Doerr

  • 3 oktober 2016 om 14:54
    Permalink

    Ik lees “als je het licht niet kunt zien” als luisterboek.
    Ben slechtziend en om tóch te lezen maar wel de vermoeidheid te beperken aan het luisterboek gegaan.
    Ik denk dat het niet zo’n goede keus is voor een beginner, val iedere keer in slaap tijdens het luisteren…
    Komt op mijn “nog te lezen” lijst!

    Beantwoorden
    • 3 oktober 2016 om 15:04
      Permalink

      Ach Agnes, wat jammer! Maar ik snap het wel. Het is geen verhaal waar flink de vaart in gezet wordt. En het is nog een dikke pil ook! Misschien later nog eens proberen!

      Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

error: Content is protected !!